Dusza (Niemojewski Andrzej) str. 35

się nie podobały cechy fizyczne Polaków. Przecież wszyscy wiemy, iż najzagorzalszy nacjonalista żydowski jest wprost uszczęśliwiony, jeżeli mu jakaś Polka powie, że nic a nic nie jest podobny do żyda. A więc uprzedzenie rasowe nie tłomaczyłoby nam separatyzmu żydowskiego. Już coś więcej mówi nam ten, kto się powołuje na odmienność psychiki. Ale i w tej dziedzinie orjentacja nasza zgubi się w labiryncie mistycznym. Nerwowość żydów może na nas działać, a żydów nieco drażnić nasza pod tym względem przetrzymałość. Wszelako do wyraźnych i jasnych ujęć nie dojdziemy. Obracamy się w dziedzinie zjawisk ludzkich kulturalnych a nie pierwotnych, lub nawet zwierzęcych.
Prowadzę do tego, że szukanie przyczyn w rasie jest niedostateczne. Ludzie nie łączą się dziś w gromady jak zwierzęta, wedle upierzenia lub uwłosienia, gdyż w obrębie niemal identycznych cech fizycznych dzielą się na grupy nieraz bardzo wrogie. Pierwotna wiąż rasowa, czysto fizyczna, przemieniła się w ciągu wielu tysiącoleci w wiąż antropologiczną, która znalazła wyraz w obyczajach, w religji, w prawie, w instytucjach i w piśmiennictwie. Dzięki temu zyskujemy właśnie olbrzymi materjał rozpoznawczy, bynajmniej nie tajemniczy, nie mglisty, nie mistyczny, ale realny i sprawdzalny. I właśnie rasa żydowska wskutek tego, iż wcześnie zetknęła się z ludami piśmiennemi, nagromadziła dla nas taką masę cech niewątpliwych swej więzi antropologicznej, wytworzonej na podłożu rasowym, że, jak się czytelnik przekona, mój sposób stawiania kwestji nie będzie objawem pedanterji jakiegoś móla książkowego, ale ważną zdobyczą teoretyczną i doniosłą orjentacja praktyczną. Uważają mnie przyjaciele i nieprzyjaciele za pisarza, który w sferach postępowych zapoczątkował u nas rewizję poglądów na kwestje żydowską. Jeżeli rewi-

zja ta dokonała się tak prędko i tak skutecznie, to właśnie dlatego, iż nie gubiłem się w ogólnikach rasowych, ale zbadałem więź antropologiczną żydowską i rezultaty przedłożyłem ogółowi. Fakty były tak oczywiste i przekonywające, tak zgodne z obserwacjami powszechnemi, choć nieraz tłumionemi przez różne doktryny, że żydzi i ich obrońcy, a przynajmniej ci, którzy piszą po polsku, przymilkli. To nie znaczy, aby przestali być sobą. Przeciwnie, teraz dopiero sobą naprawdę być zaczną. Zostali tylko zdemaskowani i dziś muszą już stać na swym stanowisku bez owej maski.
Wskutek całego szeregu warunków panuje śród nas mnóstwo błędnych wiadomości o żydach, ich przeszłości, charakterze, stosunku do reszty świata, a błędy te nietylko krążą w sferach ludzi przeciętnych, ale także przepełniają różne dzieła naukowe, gdyż najpierw konfrontacja różnych dziedzin wiedzy odbywa się bardzo powoli, a następnie uczeni są także ludźmi, posiadającemi swe słabostki, aprioryzmy, uprzedzenia a niekiedy nawet — interesy. Muszę tedy roztoczyć przed czytelnikiem dość rozległe horyzonty a śród nich rozproszyć niejedną iluzję konwencjonalną.


2. WIĘŹ RASOWA A WIĘŹ ANTROPOLOGICZNA.

Żydzi są ostatnią falą, bluzgniętą na kontynent europejski, wielkiego oceanu semickiego Azji i Afryki.
Mimo świetnego rozkwitu nauk żydoznawczych nietylko nie zbliżamy się do poznania kolebki żydostwa, ale się od niej oddalamy.
Charakteru najpopularniejszych postaci z przeszłości

żydów nie możemy sobie odtworzyć należycie. I tak np. w jednych pokładach Biblji Abraham przedstawia się nam jak wędrujący kupiec, który, przybywszy dla interesów do Egiptu, handluje nawet ciałem swej żony i ciągnie z tego poważne zyski (Genes. XII, 6 — 16), gdy w innych pokładach ukazuje się nam jako książę, odnoszący zwycięzkie bitwy nad potężnemi nieprzyjaciółmi (Genes. XIV, 1 — 18). A gdy historyczność tej postaci nie może, jak się zdaje, ulegać wątpliwości, jest wszakże, jak to wynika z badań Wincklera (Geschichte Israels 11, 20 — 49), stylizowana mityczno-astralnie na bóstwo księżycowe. Tak samo stylizowany astralnie jest Mojżesz, który, gdy zbliża się do Jahwy, zakrywa oblicze niby księżyc zbliżający się do słońca, a gdy się od Jahwy oddala, ma twarz "rogatą" również jak księżyc, ale po konjunkcji ze słońcem (Exodus XXXIV, 29 — 35 w zestawieniu z XXXIII, 22). Takie stylizacje dziś jeszcze bywają w modzie. Na Tahiti, jednej z wysp Towarzyskich Oceanu Spokojnego, pałac królewski nazywa się obłokiem, łódź jego tęczą, głos grzmotem, pochodnie błyskawicami (Frazer, Le rameau d\'or I, 147). Z tych właśnie przyczyn ustalenie ściśle historyczne pewnych faktów na podstawie takich źródeł jest bardzo trudne i nieraz zawodne.
Setki narodów powstawały i ginęły w Przedniej Azji, mięszały się rasy, mięszańcy z innemi mięszańcami tworzyli większe lub mniejsze skupiska, znowu się rozpadając, nim przekotłowała się olbrzymia epoka przedhistoryczna, z której żydzi dotąd, jak to wykażę później, różne cechy zachowali. Niekonsekwencjom w budowie fizycznej (gdyż mnóstwo żydów wygląda tak, jak gdyby złożono ich z różnych kawałków, do innych typów należących) odpowiadają pewne niekonsekwencje dopasowywanej zwolna więzi an-