Dusza (Niemojewski Andrzej) str. 39

niemu nie byli ujęli w nader szczegółowe przepisy lub nie wyrazili w toczącej się u nich na ten temat dyskusji, pozostawiającej każdemu żydowi wolną rękę.

4. POCHODZENIE I SKŁAD WIĘZI TALMUDYCZNEJ.

Wyraz Talmud oznacza: uczenie się, Studjum. Taki sens mają np. słowa: Talmud-Tora, uczenie się Tory, Studjum zakonu, (p. Strack, Einleitung in den Thalmud, str. 3).
Talmud jako nazwa ogólna pewnej literatury ma dwa znaczenia, rozleglejsze i węższe. W znaczeniu rozleglejszym obejmuje całokształt piśmiennictwa pobiblijnego teologiczno-prawnego i jako takie wciąż jeszcze się tworzy (p. Funk, Die Entstehung des Talmuds, Lipsk 1910, na str. 121). W znaczeniu węższym oznacza dwa zbiory komentarzy, mniejszy i większy: Talmud Jerozolimski, Palestyński albo Zachodu, oraz Talmud Babiloński. Stąd mówi się niekiedy o "obu" Talmudach.
W przeciwstawieństwie do Biblji, czyli Pisma, Talmud był tradycją ustną i został spisany dopiero w ciągu pięciu pierwszych wieków naszej ery. Istniał nawet przez pewien czas kategoryczny zakaz spisywania tej ustnej tradycji rzekomo ze względów teologiczno-kanonicznych, ale w rzeczywistości dlatego, ponieważ żydzi, jako naród zawsze bardzo zacofany, trzymali się najdłużej i najuporniej systemu pamięciowego, czyli pierwotnego. Zrazu bowiem wszystkie narody przechowywały w pamięci swe księgi a spisywanie ich zależało z jednej strony od urządzeń państwowych i światłych sfer kierowniczych, jak w Babilonji, w Egipcie i w Helladzie, a z drugiej strony od wynalaz-

ków technicznych, głównie zaś od względnie taniego materjału, na którym dawało się pismo utrwalać. Istniały kasty ludzkich żywych bibljotek, pamięciowców, i ta kasta u żydów niezawodnie tak opierała się kodyfikacji, czyniącej ją zbędną, jak w różnych okolicach Europy robotnicy niejednokrotnie występowali przeciwko stosowaniu maszyn.
Jest też możliwie, jak przyznaje sam Strack, iż zakaz. spisywania prawa ustnego stał w związku ze zdaniem "ain mosrin duwre torah legoj", "nie wyjawia się nauki zakonu gojowi", Chagiga 13a (Strack, Einleitung, str. 53).Żydzi przypisują Talmudowi jako tradycji dawność bajeczną. Teologowie ich głoszą, że wraz z dwiema kamiennemi tablicami Dekalogu Mojżesz otrzymał na Synaju od Jahwy Talmud jako objaśnienie ustne. Zdaje się wszakże nie ulegać wątpliwości, że ta legenda była ustępstwem krzewicieli nowego prawa na rzecz dawniejszego, czyli krzewicieli Pisma na rzecz krzewicieli Miszny.
Tradycja biblijna pamięta dwie pary tablic, z których pierwsza para została stłuczona (Exodus XXXII, 19). Wprowadzenie kultu nowego nie obyło się bez rozlewu krwi (XXXII, 28). Krwawe rewolucje religijne rozgrywały się i później (4 Król. XXIII). Toteż obok znanego nam dziś Dekalogu (Exodus XX), niezawodnie pochodzenia późniejszego, zachowała się w Biblji forma jego pierwotniejsza (XXXIV), brzmiąca zgoła inaczej:
1. Nie wolno ci wzywać bogów cudzych.
2. Nie będziesz sobie sporządzał lanego wizerunku bóstwa (1).
 
----------------------------------------
1)  Będące w użyciu figury drewniane nie podlegały zakazowi, porów. Theodor Kappstein, Bibel und Sage, Berlin 1913, na str. 7. — Herman Schneider wykazał, że jeszcze w świątyni Salomona stał słup, właściwie posąg Jahwy, p. Das Jahubild im Tempel Salomos, Memnon III, 159 — 162.

3. Wszelkie pierworództwo do mnie należy.
4. Sześć dni masz pracować, siódmy święcić.
5. Masz obchodzić święto Przaśników.
6. Masz obchodzić święto Tygodniów podczas zbioru pszenicy a święto Żniw w końcu roku.
7. Krwi mej ofiary nie zmieszasz z kiszonym.
8. Mięsa ofiarnego Paschy nie przechowasz do jutra.
9. Najwcześniejsze z pierwocin swej ziemi masz przynieść do domu Jahwy, Boga twego.
10. Nie będziesz gotował koźlęcia w mleku jego matki (1).
Przykazania te łączono mnemonicznie z dziesięcioma palcami dość nawet sztucznie. Mnemonika łączyła się tu z kabalistyka liczbową, względnie z świętością liczb.
Jak już wspomniałem wyżej, istniało, co widać z samej Biblji, znacznie starsze prawo szczepowe o charakterze więzi antropologicznej. Prawo to regulowało życie żydowskie na wewnątrz i na zewnątrz, kształtując się śród tysiącoleci przed naszą erą, aż wypływa w ostatnim okresie kilkowiekowym przed zburzeniem Jerozolimy (w r. 70 naszej ery) jako Miszna.
Wyraz Miszna znaczy: nauka.
Krzewicielami Miszny śród ludu byli, jak już wspomniałem, tanaici, tannaim, przekazywacze, tradenci. Nie obyło się bez dodatków z ich strony. Dodatki te otrzymały nazwę: Barajta, co znaczy dosłownie: zewnątrz stojąca — z domyślnikiem — Miszna.
Z biegiem czasu wyłania się klasa amoraim, liczba pojedyncza: amora, mówca. Nauczyciele ci przy wykładach

-------------------------------------
1) Powyższy zakaz niema nic wspólnego z uczuciem humanitarnym. Byłaby to interpretacja w duchu kultury nowoczesnej.