Dusza (Niemojewski Andrzej) str. 49

szną niechęć i lekceważenie, gdy w porównaniu z ich potężnemi i wspaniałemi kulturami byli, jak są dziś, hordą ciemnych barbarzyńców.
Oto, jak mi się rysują kontury duszy żydowskiej na podstawie źródeł z pierwszej ręki. Jest to dusza przedhistoryczna, zabłąkana w nasze czasy wskutek specjalnych warunków. W ciągu dwóch tysięcy lat nic światu nie dała, choć wciąż uwagę jego zaprzątała sobą. Nic nie dała, bo każdy żyd, który się czymkolwiek wsławił, zawdzięczał to więzi antropologicznej aryjskiej, która go oderwała od pnia żydowskiego, ucywilizowała i na człowieka urobiła. W granicach więzi antropologicznej żydowskiej nic powstać nie mogło. Inteligentny żyd warszawski jeszcze w latach 1888 — 1890 miotał się na Spinozę (Hilary Nusbaum, Historja Żydów III, 220; IV, 238). Dusza żydowska jest duszą człowieka pierwotnego, który osiedla się jak pasorzyt na każdym z nas. Miotają nim dwa uczucia równocześnie i bezustannie, zlewające się w jedno uczucie bezgranicznej ku nam nienawiści, uczucie żądzy ku nam i strachu przed nami; żądzy, gdyż żyje z nas, strachu, gdyż drży, że każdej chwili możemy się opatrzyć i spędzić go. Gdy był słaby, udawał miłość. Gdy poczuł się na siłach, wybuchnął wściekłością. A gdy mu zaświtała myśl, że się przerachował, jął miotać się jak oszalały. A najbardziej przestraszył go nasz spokój i stateczne dążenie do wytkniętego celu. Cieszył się, póki widzieliśmy w nim postać komiczną; zdrętwiał i zbielał, gdy postrzegliśmy w nim postać groźną. Przechwalał się swym Talmudem, ale skamieniał, gdy przekonał się, że sami umiemy do niego zajrzeć. Bo wiedział, że jest to wierne zwierciadło jego duszy i jego względem nas usposobień. Zrozumiał grozę konfrontacji Talmudu

z życiem żydowskim. Pojął, iż coś nieubłaganie zmienić się musi.
I zmieni się.
Ale tu pisarz składa pióro i resztę pozostawia narodowi swemu, jego tradycjom, jego kulturze, jego myśli obywatelskiej i jego charakterowi.

PRZYPISKI.

Dla polskich historyków, prawników, socjologów, antropologów, folklorystów i literatów, nie władających lub zbyt słabo władających hebrajszczyzną i aramejszczyzną, oraz dla ogółu ukształconego jest do rozporządzenia Talmud w następujących przekładach, aczkolwiek niekompletnych, wszelako tymczasem zupełnie wystarczających:
Miszna i Tosefta, przekład rosyjski N. Pereferkowicza pod ogólną nazwą "Tałmud", tomów sześć, Petersburg 1902 — 1904.
Mechilta i Sifra, przekład rosyjski N. Pereferkowicza pod ogólną nazwą "Tałmud", tom jeden, w ogólnym zbiorze tomu siódmego część pierwsza, Petersburg 1906.
Talmudu Babilońskiego traktat Berachot, przekład rosyjski N. Pereferkowicza p. t. "Tałmud Wawiłonskij", tom jeden, ogólnego zbioru tom ósmy, Petersburg 1909.
Talmudu Babilońskiego tomów siedm w przekładzie niemieckim Łazarza Goldschmidta, p. t. "Babylonischer Talmud mit Einschluss der vollstaendigen Mischnah", tomy I — III, V — VIII, tom IV jeszcze nie wyszedł, Berlin 1897 — 1911.
Talmud Jerozolimski w przekładzie francuskim Mojżesza Schwaba p. t. "Le Talmud de Jerusalem", tomów jedenaście, Paryż 1871 — 1889.
Szulchan-Aruch w przekładzie niemieckim Henryka Jerzego F. Loewe sen. p. t. "Schulchan-Aruch oder die vier juedischen Gesetzbuecher", dwa tomy, Wiedeń 1896.
Szulchan-Aruchu przekład niemiecki cząstkowy, ale dosłowny, Pavly\'ego p. t. "Sulchan-Arukh (Gedeckte Tafel), oder das Ritual und Gesetzbuch des Judentums", część 1. Orach Chajim §§ 1 — 160, Bazylea 1888.